Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak (MMR) Aşısı Neden Önemlidir?
MMR aşısı kızamık measles, kızamıkçık rubella ve kabakulak mumps hastalıklarına karşı üçlü kombine canlı attenüe viral aşı olup çocukluk çağı aşılama programlarının temel bileşenidir. Bu üç hastalık aşı öncesi dönemde ciddi morbidite, mortalite ve nörolojik sekel bırakma potansiyeline sahip yaygın viral enfeksiyonlar olarak ciddi halk sağlığı sorunlarıydı. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre yaygın aşılama programları sayesinde kızamık kaynaklı ölümler iki bin ile iki bin on yedi arasında yüzde seksen oranında azalmıştır. İki doz MMR aşısı kızamığa yüzde doksan yedi, kızamıkçığa yüzde doksan yedi ve kabakulağa yüzde seksen sekiz koruma sağlamaktadır. Toplumsal bağışıklık herd immunity yüzde doksan beş aşılama oranında salgınların önlenmesi ve aşılanamayan bireylerin dolaylı korunması açısından kritik öneme sahiptir.
Hastalıklar ve Komplikasyonları
Kızamık rubeola son derece bulaşıcı RNA virüsü paramyxovirus ailesi havayolu damlacıkları ile yayılır ve bir hasta doksan oranında bağışık olmayan temaslıları enfekte edebilir. İnkübasyon süresi on ila on dört gün olup klinik tablo yüksek ateş otuz dokuz ila kırk derece, öksürük, rinore, konjonktivit üç C's cough, coryza, conjunctivitis, Koplik lekeleri bukkal mukozada beyaz noktalar, makülopapüler döküntü kulak arkasından başlayıp tüm vücuda yayılan kırmızı kabarık döküntü ve lenfadenopati ile karakterizedir. Komplikasyonlar orta kulak iltihabı yüzde yedi ila dokuz, pnömoni yüzde bir ila altı bakteriyel veya viral, ensefalit yüzde nokta bir beyin iltihabı kalıcı nörolojik hasar riski, subakut sklerozan panensefalit SSPE geç dönem ölümcül nörodejeneratif komplikasyon yüz bin vakada bir, ishali yüzde sekiz dehidratasyon riski ve keratokonjunktivit A vitamini eksikliğinde körlük riski içerir. Gebe kadınlarda düşük, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riski mevcuttur.
Kızamıkçık rubella toga virüs ailesi daha hafif seyirli viral enfeksiyon olup çocuklarda sıklıkla asemptomatik veya hafif semptomlarla seyreder. Klinik tablo düşük derece ateş, hafif makülopapüler döküntü yüzden başlayan pembe-kırmızı, retroauriküler ve suboksipital lenfadenopati karakteristik bulgu, artralji ve artrit özellikle yetişkin kadınlarda ve konjunktivit içerir. Konjenital rubella sendromu CRS gebeliğin ilk trimesterinde maternal enfeksiyon fetusa vertikal geçiş yüzde doksan risk katarakt, glokom, işitme kaybı sensorinöral sağırlık, konjenital kalp hastalıkları patent duktus arteriosus, pulmoner stenoz, mikrosefali, mental retardasyon, düşük doğum ağırlığı ve hepatosplenomegali ile sonuçlanır. Dünya Sağlık Örgütü CRS eliminasyonunu halk sağlığı önceliği olarak belirlemiştir. Kabakulak paramyxovirus ailesi parotis bezlerinin bilateral şişmesi painful swelling ile karakterize viral enfeksiyon olup havayolu damlacıkları ve direkt temas ile bulaşır. Klinik tablo parotid bez şişliği iki ila üç gün içinde maksimum on günde gerileme, ateş, baş ağrısı, miyalji, iştahsızlık ve yutma güçlüğü içerir.
Komplikasyonlar aseptik menenjit yüzde beş ila on baş ağrısı, boyun sertliği, beyin omurilik sıvısı pleositozu, orşit testis iltihabı yüzde yirmi ila otuz ergen-yetişkin erkeklerde, genellikle tek taraflı, nadiren infertilite, ooforit yüzde beş ergen-yetişkin kadınlarda, pankreatit karın ağrısı, bulantı, kusma, ensefalit nadir yüzde nokta nokta iki ila nokta dört kalıcı nörolojik hasar veya ölüm riski ve sağırlık kalıcı sensorinöral işitme kaybı nadir ancak ciddi içerir. Gebelikte erken dönem enfeksiyonu spontan abortus riskini artırabilir. Aşı öncesi dönemde bu üç hastalık çocukluk çağının en yaygın enfeksiyonları arasında olup her yıl binlerce hospitalizasyon, kalıcı hasar ve ölüme neden olmaktaydı. MMR aşısının yaygınlaşması ile insidans yüzde doksan dokuz oranında azalmıştır.
Aşı Programı ve Etkinlik
Aşı şeması ilk doz on iki ila on beş ay yaş maternal antikorların kaybolması sonrası optimal immün yanıt, ikinci doz dört ila altı yaş okul öncesi primer aşı yanıtsızlığını yüzde beş booster etkisi ve uzun süreli koruma, geciken aşılama yakalanmış aşı programları için iki doz arasında en az dört hafta aralık ve yetişkinlerde iki doz dokümante aşı veya serolojik kanıt yoksa yüksek riskli gruplar sağlık çalışanları, uluslararası seyahat edenler için takviye önerilir. İmmünjenite ve etkinlik iki doz sonrası kızamık koruma yüzde doksan yedi, kızamıkçık koruma yüzde doksan yedi ve kabakulak koruma yüzde seksen sekiz birinci doz sonrası yüzde yetmiş sekiz ikinci doz önemli booster etkisi sağlar. Koruma süresi yaşam boyu uzun süreli hümoral ve hücresel bağışıklık bellek B ve T hücreleri ancak kabakulağa karşı koruma zamanla azalabilir waning immunity.
Toplumsal bağışıklık yüzde doksan beş aşılama oranında salgın eşik değeri altına düşer ve aşılanamayan bireyler yenidoğanlar, immünsüpresif hastalar, alerjisi olanlar dolaylı olarak korunur. Güvenlik profili canlı attenüe aşı hafif yan etkiler lokal reaksiyon, geçici ateş ancak ciddi advers olaylar son derece nadir, otizm bağlantısı kapsamlı epidemiyolojik çalışmalar Wakefield'ın sahte çalışması tamamen çürütülmüş ve bilimsel konsensüs MMR ile otizm arasında hiçbir nedensel ilişki olmadığını doğrulamıştır. Kontrendikasyonlar şiddetli alerjik reaksiyon önceki doz veya aşı bileşenlerine karşı anafilaksi, gebelik teorik teratojenite riski aşıdan sonra dört hafta gebe kalınmamalı, immünsüpresyon lösemi, lenfoma, HIV CD4 yüzde onbeş altında, yüksek doz kortikosteroid, kemoterapisi canlı aşı replikasyon riski ve yakın zamanda kan ürünü transfüzyonu üç ila on bir ay bekleme maternal antikorlar aşı etkinliğini azaltabilir içerir.
Yan Etkiler ve Güvenlik
Yaygın hafif yan etkiler enjeksiyon bölgesinde ağrı, kızarıklık, şişlik yüzde on ila yirmi birkaç gün içinde geçer, ateş otuz sekiz derece üzeri yüzde beş ila onbeş genellikle yedinci ila on ikinci günlerde hafif döküntü yüzde beş makülopapüler aşı virüsü replikasyonuna bağlı geçici, lenfadenopati hafif ve geçici lenf bezi büyümesi ve irritabilite özellikle küçük çocuklarda geçicidir. Nadir yan etkiler trombositopeni geçici trombosit düşüklüğü yüzde nokta nokta üç genellikle kendini sınırlayan, febril konvülziyon ateşe bağlı nöbet yüzde nokta nokta bir ila yüzde nokta dört genellikle zararsız ancak ebeveynlerde kaygı yaratan, artralji ve artrit özellikle ergen ve yetişkin kadınlarda yüzde yirmi beş geçici eklem ağrısı ve şişliği ve parotit aşıya bağlı çok nadir kabakulak bileşenine bağlı hafif geçici içerir. Son derece nadir ciddi yan etkiler anafilaksi yüzde nokta nokta nokta bir milyonda bir yumurta proteini veya jelatin alerjisi epinefrin ile acil tedavi, ensefalit veya ensefalopati yüzde nokta nokta nokta bir milyonda bir nedensel ilişki tartışmalı, aseptik menenjit eski kabakulak suşları Urabe, Leningrad-Zagreb ile ilişkili modern Jeryl Lynn suşunda son derece nadir ve sağırlık son derece nadir vakalar bildirilmiş nedensellik belirsiz içerir.
Güvenlik izleme Vaccine Adverse Event Reporting System VAERS pasif sürveyans sistemi tüm advers olaylar bildirilir, Vaccine Safety Datalink VSD aktif sürveyans büyük sağlık kuruluşlarında epidemiyolojik çalışmalar ve Clinical Immunization Safety Assessment CISA projesi kompleks vakaların değerlendirilmesi ile sürekli monitörize edilmektedir. Aşı tereddütü vaccine hesitancy yanlış bilgi sosyal medya, otizm korkusu, doğal bağışıklık mitleri, dini veya felsefi itirazlar halk sağlığı için ciddi tehdit oluşturmakta ve sağlık profesyonellerinin kanıt bazlı bilgilendirme yapması, empatik iletişim kurması, güven oluşturması ve salgınların gerçek riskleri hakkında farkındalık yaratması kritik öneme sahiptir. Topluluk liderlerinin ve etkili kişilerin desteği aşı kabulünü artırabilir.
Küresel Etki ve Eliminasyon Hedefleri
Kızamık eliminasyon başarıları Amerika kıtasında iki bin on altı yılında eliminasyon ilan edildi ancak düşük aşılama oranları nedeniyle salgınlar tekrar ortaya çıktı, Avrupa bölgesinde ilerlemeler kaydedildi ancak heterojen aşılama oranları nedeniyle salgınlar devam ediyor ve küresel ölüm oranları azalma gösterdi ancak iki bin on altı ila iki bin on dokuz arasında artış yaşandı düşen aşılama oranları. Kızamıkçık ve konjenital rubella sendromu eliminasyonu Amerika kıtasında iki bin on beş yılında CRS eliminasyonu ilan edildi ve Dünya Sağlık Örgütü hedefi tüm bölgelerde eliminasyon üç dozdan oluşan aşılama stratejisi ile ilerlemektedir. Kabakulak kontrolü eliminasyon diğer iki hastalığa göre daha zor waning immunity, düşük aşı etkinliği ve salgınlar yüksek aşılama oranlarına rağmen üniversitelerde, askeri topluluklarda görülebiliyor ve üçüncü doz tartışmaları yüksek riskli gruplarda ek doz stratejileri değerlendirilmektedir.
Engeller ve zorluklar sağlık hizmetlerine erişim düşük gelirli ülkelerde, çatışma bölgelerinde altyapı yetersizliği, aşı tereddütü ve reddi yanlış bilgi, güven eksikliği, dini-kültürel itirazlar, salgın dönemlerinde program kesintileri COVID-19 pandemisi rutin aşılama hizmetlerini sekteye uğrattı yirmi milyon çocuk bir veya daha fazla doz aşıdan mahrum kaldı ve aşı tedarik ve finansman zorlukları küresel fon yetersizliği, aşı tedarik zinciri sorunları içermektedir. Gelecek stratejileri aşılama kapsamını artırma hedefe yönelik kampanyalar, mobil aşılama ekipleri, okul bazlı programlar, güçlü sürveyans sistemleri hızlı salgın tespiti ve yanıtı, laboratuvar doğrulaması, halk sağlığı iletişimi sosyal medya kampanyaları, ebeveyn eğitimi, sağlık profesyoneli eğitimi ve araştırma ve geliştirme daha uzun süreli kabakulak koruması sağlayan yeni aşı formülasyonları, kombine aşılara varyant eklenmesi, tek doz immünizasyon stratejileri ile mümkün olacaktır. MMR aşısı modern tıbbın en büyük başarılarından biri olup yüksek aşılama oranlarının sürdürülmesi ve küresel eliminasyon hedeflerine ulaşılması için toplumsal taahhüt gereklidir.