Diş Hassasiyeti Neden Olur ve Nasıl Giderilir?
Dentin hipersensitivitesi açığa çıkan dentin tübüllerinin termal, kimyasal, taktil veya osmotik uyaranlar karşısında aşırı duyarlılık göstermesi sonucu keskin, geçici ağrı oluşması durumu olup yetişkin popülasyonun yüzde on ila otuzunu etkilemektedir. Hidrodinamik teori dentindeki açık kanalcıklar içindeki sıvının hareketi sonucu pulpal sinirlerin stimülasyonu ile ağrının oluştuğunu açıklamakta olup soğuk, sıcak, tatlı, asidik gıdalar ve diş fırçalama sırasında hassasiyet tipik tetikleyicilerdir. Mine erozyonu, diş eti çekilmesi, agresif diş fırçalama, bruksizm ve dental prosedürler dentin tübüllerinin açığa çıkmasına yol açan başlıca nedenlerdir. Erken tanı ve uygun tedavi desensitizing diş macunları, florür uygulamaları, bonding ajanlar ve yaşam tarzı modifikasyonları ile semptomlar önemli ölçüde azaltılabilmekte ve yaşam kalitesi iyileştirilebilmektedir.
Etiyoloji ve Patogenez
Mine ve sementum kaybı dentin yüzeyinin oral kaviteye açılması için gerekli ilk adım olup mine aşınması atrisyon çiğneme kuvvetleri, bruksizm, abrazyon yanlış fırçalama tekniği, sert kıllı fırça, abraziv diş macunu, erozyon asidik gıda ve içecekler, gastroözofageal reflü, bulimia, abfraksiyon okkluzyonel stres ve fleksiyonel kuvvetler servikal bölgede V-şeklinde defektler ve diş eti çekilmesi periodontal hastalık, yaşlanma, agresif fırçalama, ortodontik tedavi, kötü restorasyon sınırları yoluyla kök yüzeyinin sementumunun kaybı mekanizmalarıyla gerçekleşir. Dentin tübüllerinin açılması mine veya sementumun kaybından sonra dentin tübülleri açığa çıkar ve smear tabakasının mekanik veya kimyasal olarak uzaklaştırılması tübüllerin lümeninin açılmasını kolaylaştırır. Hidrodinamik mekanizma Brännström'ün hidrodinamik teorisi uyaran dentin tübüllerindeki sıvının hareketine neden olur, bu hareket odontoblastik prosesler ve A-delta sinir liflerini stimüle eder ve hızlı keskin ağrı sinyali oluşturur.
Predispozan faktörler asidik diyet narenciye, gazlı içecekler, elma sirkesi pH beşten düşük mine demineralizasyonu, gastroözofageal reflü kronik asit maruziyeti, bulimia nervosa tekrarlayan kusma asidik ortam, yüksek frekanslı asit maruziyeti, agresif oral hijyen sert kıllı fırça, horizontal fırçalama tekniği, abraziv diş macunu, periodontal tedavi sonrası kök yüzeyi temizliği ve küretaj sonrası geçici hassasiyet, beyazlatma tedavisi hidrojen peroksit veya karbamid peroksit geçici dentin tübülü açılması, bruksizm ve klinching gece gündüz diş gıcırdatma okkluzyonel travma ve mine kaybı, yaşlanma zamanla diş eti çekilmesi ve mine incelmesi ve sistemik hastalıklar anoreksia, Sjögren sendromu azalmış tükürük akışı self-cleansing azalması içerir.
Klinik Özellikler ve Tanı
Semptomlar keskin, ani, kısa süreli ağrı birkaç saniye uyaran sonrası hızla kaybolan, lokalize tek veya birden fazla diş etkilenebilir, tetikleyiciler soğuk su, hava üflemesi, sıcak içecekler, tatlı veya asidik gıdalar, diş fırçalama ve periodontal enstrüman teması ve günlük yaşama etkisi yemek seçiminde kısıtlama, diş fırçalamadan kaçınma kötü oral hijyen, sosyal etkinliklerde rahatsızlık ve uyku bozukluğu şeklinde ortaya çıkar. Ayırıcı tanı çürük kavitenin varlığı, sürekliliği olan ağrı, kırık diş görünür fraktür hattı, hassas bölge belirgin, ağrı varsa düşük okluzyon yüksek restorasyon temasla ağrı, düzeltme ile rahatlama, pulpitis spontan, sürekli, zonklayıcı ağrı sıcak uzatır, soğuk azaltabilir, periapikal abse şişlik, hassasiyet, radyolojik bulgu ve perio-endo lezyon derin periodontal cep, fistül, radyolojik kemik kaybı arasında yapılmalıdır.
Tanısal prosedür öykü hassasiyetin başlangıcı, süresi, lokalizasyonu, tetikleyiciler, klinik muayene diş eti çekilmesi, açık kök yüzeyleri, mine defektleri, kavitenin yokluğu, termal test soğuk hava spreyi veya buz lokalize keskin ağrı, taktil test sond ucu ile hassas bölgeye hafif dokunma, radyografi periapikal veya bitewing filmleri ile çürük, periapikal patoloji, kemik kaybı değerlendirme, elektrikli pulpa testi canlılık değerlendirmesi ve periodontal değerlendirme cep derinliği, ataşman kaybı ölçümü yapılmalıdır. Hassasiyet ölçümü visual analog scale VAS sıfırdan ona kadar ağrı şiddeti, Schiff hassasiyet skalası sıfırdan üçe kadar reaksiyon şiddeti ve verbal rating scale hafif, orta, şiddetli tanımlama ile değerlendirilir.
Tedavi Yaklaşımları
Evde kullanım desensitizing diş macunları potasyum nitrat, stronsiyum asetat, kalsiyum sodyum fosfosilikat veya arjinin teknolojisi içeren ürünler dentin tübüllerini tıkayarak veya sinir iletimini bloke ederek günde iki kez en az iki hafta düzenli kullanım yüzde altmış ila yetmiş etkinlik, florürlü diş macunu yüksek konsantrasyonlu florür bin dört yüz ila beş bin ppm mine remineralizasyonu ve desensitizasyon, yumuşak kıllı diş fırçası abrazyon ve diş eti travmasını minimize etme ve doğru fırçalama tekniği dairesel veya dikey hareketler, horizontal scrubbing yerine, hafif basınç ile yapılmalıdır. Asit maruziyetinin azaltılması asidik gıda-içecek kısıtlaması narenciye meyveleri, limonata, gazlı içecekler, turşu azaltılması, yeme sonrası ağız çalkalama su veya florürlü gargara ile asidi nötralize etme, yemekten otuz dakika sonra fırçalama asit saldırısı sonrası yumuşamış mineye zarar vermemek için bekleme ve pipet kullanımı asidik içecekler için diş temasını azaltma önerilir.
Profesyonel uygulamalar in-office florür tedavisi yüksek konsantrasyonlu florür jel, varnish veya köpük yüzde iki sodyum florür otuz dakika uygulama veya yüzde beş sodyum florür varnish birkaç saat bekletme dentinal tübülleri kalsiyum florür kristalleri ile tıkayarak desensitizasyon, bonding ajanlar dentin adeziv sistemler rezin bazlı materyaller tübül ağızlarını kapatarak anında desensitizasyon sağlar, lazer tedavisi düşük seviye lazer Nd:YAG, diod, Er:YAG dentin tübüllerinin kapatılması, sinir desensitizasyonu birkaç seans gerekebilir kanıt düzeyi orta, kasein fosfopeptid-amorf kalsiyum fosfat CPP-ACP remineralizasyon ve desensitizasyon ajani klinik veya ev uygulaması ve bioaktif cam NovaMin kalsiyum-sodyum-fosfo-silikat dentin yüzeyinde hidroksilapatit benzeri tabaka oluşturarak tübülleri tıkar diş macunu veya profesyonel uygulama içerir.
Restoratif tedavi servikal kompozit restorasyon belirgin abfraksiyon veya abrazyon lezyonlarında kaviteyi doldurmak, dental sealant kök yüzeylerine koruyucu örtü uygulaması ve gingival greftleme ilerlemiş diş eti çekilmesinde kök yüzeyini örtmek için cerrahi periodontal tedavi gerekebilir. Bruksizm yönetimi gece plağı occlusal splint diş gıcırdatma kaynaklı atrisyonu azaltır, stres yönetimi meditasyon, yoga, kognitif davranışçı terapi ve kas gevşeticileri ciddi bruksizmde kısa süreli kullanım ile yapılabilir. Gastroözofageal reflü tedavisi proton pompa inhibitörleri omeprazol, lansoprazol asit reflüsünü kontrol etmek, diyet modifikasyonu baharatlı, yağlı gıdalardan kaçınma ve yaşam tarzı değişiklikleri yatmadan üç saat önce yemek yememe, yatak başını yükseltme önerilir. Bulimia tedavisi psikoterapi ve psikiyatrik destek altta yatan yeme bozukluğunu tedavi etmek ve dental rehabilitasyon erozyondan zarar görmüş dişlerin restorasyonu gerekebilir.
Önleme ve Uzun Vadeli Yönetim
Doğru oral hijyen eğitimi yumuşak kıllı fırça ve uygun teknik, düşük abrazivli florürlü diş macunu RDA yüz altında relatif dentin aşınma değeri, günde iki kez iki dakika fırçalama, günlük diş ipi kullanımı ve düzenli diş hekimi kontrolü altı ayda bir profesyonel temizlik ve muayene içerir. Diyet danışmanlığı asidik gıda-içecek tüketimini azaltma, yeterli kalsiyum alımı bin miligram günlük diş sağlığı için ve bol su tüketimi ağız pH'ını nötralize etme, tükürük akışını artırma önerilir. Tükürük stimülasyonu şekersiz sakız çiğneme ksilitol içeren tükürük akışını artırır, asit nötralizasyonu sağlar ve tükürük takviyesi yapay tükürük spreyler ağız kuruluğu olan hastalarda destek sağlar. Düzenli takip ilk tedaviden iki ila dört hafta sonra kontrol etkinlik değerlendirmesi, uzun vadeli monitörizasyon üç ila altı aylık kontroller nüks veya yeni hassas bölgelerin tespiti ve tedavi planı revizyonu ilk tedaviye yanıt yoksa alternatif yöntemler kombine tedaviler, invaziv prosedürler düşünülmeli endodontik tedavi ile yapılmalıdır. Hasta eğitimi hassasiyetin kronik bir durum olabileceği ve sürekli yönetim gerektirdiği anlatılmalı, tetikleyicilerden kaçınma stratejileri öğretilmeli ve uygun ürün seçimi desensitizing macun, düşük abrazivli formülasyonlar konusunda rehberlik edilmelidir. Yeni teknolojiler nano-hidroksiapatit diş macunları dentin tübüllerini tıkayan nano-partiküller, arginine teknolojisi arjinin ve kalsiyum karbonat kombinasyonu doğal tıkama mekanizması, peptid bazlı tedaviler bioaktif peptidler remineralizasyon ve tübül tıkanmasını destekleme ve stem hücre bazlı yaklaşımlar dentin-pulp kompleksinin rejenerasyonu henüz deneysel aşamada gelecek vaat etmektedir.